Ukształtowanie terenu i pochodzenie geologiczne fotografia: Andrzej Prajsnar
fotografia: Andrzej Prajsnar

Teren Gminy Haczów wznosi się od 270 do 450 m npm. Wynikiem zróżnicowania rzeźby terenu jest podział obszaru na trzy typy krajobrazu:

- teren o rzeźbie płaskorówninnej (ok. 10%)
- teren o rzeźbie falisto- pagórkowatej (ok. 60%)
- teren o rzeźbie wzgórzowej (ok. 25%)

Gleby w Gminie Haczów w około 65% stanowią utwory pochodzenia wodnego. Są to w przeważającej części stare i współczesne tarasy rzeczne, które wytworzone zostały przeważnie z glin całkowitych oraz glin lub pyłów naiłowych zalegających głęboko na litej skale. Pozostały obszar przypada na utwory powierzchniowe - górskie (flisz karpacki) o rzeźbie erozyjnej.

Charakterystyka gleb fotografia: Andrzej Prajsnar
fotografia: Andrzej Prajsnar

Obszar gminy charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem zarówno pod względem glebowym jak i pod względem przydatności tych gleb. Na przeważającej części obszaru gminy (ok.65%) występują gleby aluwialne tj. mady i gleby starych tarasów akumulacyjnych wykształcone w typach: brunatnym, pseudobielicowym i czarnej ziemi. Gleby te stanowią najlepsze grunty orne i użytki rolne na terenie gminy. Gleby te są na ogół dość żyzne i właściwie nawilgotnione, ale nie wystarczająco zasobne w składniki pokarmowe (fosfor, potas).

Około 30% ogólnej powierzchni gminy stanowią utwory wietrzelinowe położone w terenie o rzeźbie wzgórzowoerozyjnej ( głównie północna i wschodnia część gminy). Z utworów tych powstały gleby brunatne właściwe, wyługowane lub kwaśne. Mają one różną wartość w zależności od składu mechanicznego i położenia. Najlepsza z nich to gleby głębokie, położone na łagodnych zboczach o dosłonecznionej ekspozycji i właściwym uwilgotnieniu. Największą powierzchnię wśród utworów zwietrzelinowych stanowią gleby położone na średnich stokach, podlegających intensywnej erozji wodnej o mniej korzystnych warunkach glebowo - klimatycznych. Na grzbietach i stromych zboczach występują płytkie gleby o niewielkiej wartości rolniczej, trudne lub bardzo trudne do uprawy.

Warunki klimatyczne fotografia: Andrzej Prajsnar
fotografia: Andrzej Prajsnar

W najbliższym otoczeniu gminy nie na zakładów przemysłowych, które w znaczny sposób zanieczyszczałyby powietrze. Biorąc pod uwagę przewagę wiatrów południowych, największe zagrożenie stanowią zakłady przemysłowe, położone o kilkadziesiąt kilometrów na południe na terenie Słowacji. W ostatnich latach zagrożenie to wyraźnie się zmniejszyło ze względu na ograniczenie produkcji lub upadek zakładów. Wpływ na stan czystości powietrza w gminie mają również zakłady przemysłowe Krosna oddalonego o 15 kilometrów na północny zachód od granic gminy. Największe zagrożenie stanowią tutaj Krośnieńskie Huty Szkła. Skutki działalności tych zakładów widoczne w postaci obniżonego pH deszczu oraz opadów pyłów. Stwierdzić to można szczególnie w miesiącach zimowych. Spowodowane jest to zmniejszonym w tym okresie działaniem ochronnym lasów Beskidu Niskiego. Dodatkowe zagrożenia czystości powietrza stanowi niska emisja. Ze względu na wzrost cen gazu część właścicieli domów wraca do opalania węglem.

W regionie wyróżnia się dwa piętra klimatyczne:

- umiarkowane ciepłe, którego średnia wieloletnia temperatura waha się w granicach od 4oC do 8oC
- umiarkowane chłodne, charakteryzuje się średnimi temperaturami powietrza od 4oC do 6oC

Te dwa piętra należą do pluwialnego typu klimatu. Zimą średnia temperatura spada od -3oC do -4oC, natomiast średnia temperatura lipca waha się od 17oC do 18oC. Wiatry wykazują stosunkowo małą siłę najczęściej występują dość umiarkowanego sile od 5 do 10 m/s przeważnie z kierunków południowo- zachodniego i południowego. Jesienią zdecydowanie przeważają wiatry wschodnie i północno - wschodnie.

Średnia roczna opadów wynosi 710 mm (największa intensywność 06, 07, 08). Szata śnieżna pojawia się najczęściej w drugiej połowie listopada lub na początku grudnia. Natomiast jej zanik ma miejsce na przełomie marca i kwietnia. Okres trwania pokrywy śnieżnej kształtuje się w granicach 60 do 150 dni.

Zasoby przyrodnicze Gminy - szata roślinna fotografia: Andrzej Prajsnar
fotografia: Andrzej Prajsnar

Na terenie gminy Haczów znajdują się dwa rezerwaty leśne oraz cztery parki podworskie zawierające liczne okazy wiekowych drzew uznanych za pomniki przyrody. W parkach reprezentowane są również gatunki drzew egzotycznych.

Pierwszy rezerwat położony jest na wzgórzu opadającym ku wsi Malinówka na terenie lasów prywatnych nosi on nazwę "Cisy w Malinówce" (powierzchnia 4,02 ha). Drzewostan rezerwatu ma charakter lasu mieszanego, złożonego głównie z sosny (Pinus silvestris) oraz jodły (Abies alba) z domieszką dębu, buka, grabu i jarząbu. W runie leśnym występuje ponad 150 gatunków roślin zielonych oraz 4 gatunki paproci, 2 gatunki skrzypów i 1 gatunek widłaka. Osobliwością rezerwatu jest występowanie 1000 okazów cisa w różnych klasach wieku, jednego z bogatszych dobrze zachowanych drzewostanów cisowych w całym kraju. Kolejny rezerwat w gminie Haczów położony jest około 2 km na północny - wschód od miejscowości Jabłonica Polska, jego powierzchnia to 94,52 ha. Drzewostan rezerwatu, pierwotnie wielogatunkowy, pochodzenia naturalnego, w wyniku działalności gospodarczej podległ systematycznej zmianie w monokultury sosnowe (Pinus silvestris). Obok sosny występują tutaj jednak: buk, jodła, dąb szypułkowy, grab, jarzębina, brzoza brodawkowata i inne. Cis rośnie tutaj pojedynczo i grupowo, formy drzewiaste występują w liczbie 450 egzemplarzy. Ich wiek oceniany jest na 50 do 200 lat.

fotografia: Andrzej Prajsnar
fotografia: Andrzej Prajsnar

W miejscowości Haczów w parku dworskim ze starodrzewia ocalały pozostałości naturalnych zbiorowisk z wiązem górskim, klonem polnym, klonem i jaworem i klonem zwyczajnym. Dominującym gatunkiem w zbiorowiskach parkowych jest grab pospolity, lipa drobnolistna i szerokolistna, dąb szypułkowy i wiąz górski. Notuje się także skupienie derenia jadalnego. Rośnie tu również kasztanowiec biały i gładki, brzoza brodawkowata, topola balsamiczna, klon jesionolistny, modrzew polski, świerk pospolity, klon i jawor - odmiana purpurowa, jesion- zwyczajna forma zwisła, sosna pospolita, sosna górska - kosodrzewina, sosna wejmutka oraz sosna korkowa. W warstwie krzewów występuje: bez czarny, czeremcha, dereń biały, głóg jednoszyjkowy, trzmielina pospolita oraz suchodrzew zwyczajny. Natomiast w parku we wsi Wzdów są rozległe aleje dębowe. W składzie florystycznym występuje czereśnia ptasia, brzoza brodawkowata, wiąz górski, brzoza czarna, klon paklon, w tym jedno pięciopniowe drzewo. Jest wiele interesujących buków, w tym buk purpurowy, ponadto rośnie tu platan klonolistny, dąb czerwony, dąb błotny, żywotnik zachodni, żywotnik olbrzymi, świerk kłujący, daglezja zielona, jałowiec chiński, jałowiec sabiński, kasztanowiec gładki i żółty, korkowiec amurski, cyprysik groszkowy, sosna rumelijska, sosna wejmutka oraz sosna czarna. Rośnie tutaj również lipa szerokolistna, oraz lipa Moltkego a także jesion pensylwański. W Trześniowie wśród starodrzewia występuje pomnikowy dąb szypułkowy i największy w dawnym krośnieńskim platan klonolistny.

Warunki wodne fotografia: Andrzej Prajsnar
fotografia: Andrzej Prajsnar

Przepływająca przez gminę rzeka Wisłok posiada wody odpowiadające II klasie czystości. Podobną klasę czystości uzyskują wody większości dopływów Wisłoka. Wody mocno zanieczyszczone (pozaklasowe) prowadzi okresowo Morawa i Pielnica. Wody Morwawy zanieczyszczone są ściekami z Zakładu Skórzanego w Rymanowie natomiast wody Pielnicy zanieczyszczają drobne zakłady przetwórstwa spożywczego w Zarszynie. Oba źródła zanieczyszczeń położone są zatem poza granicami gminy. Od czasu uruchomienia oczyszczalni ścieków w Zakładach Przemysłu Skórzanego stan wód Morawy uległ wyraźnemu polepszeniu - nie jest on jednak zadawalający, gdyż oczyszczalnia źle pracuje. W pozostałych dopływach Wisłoka dominują zanieczyszczenia pochodzenia rolniczego i komunalnego ( spływy nawozów, przecieki z szamb). Niski poziom wód gruntowych sprzyja przenikaniu do nich zanieczyszczeń. Na skutek niewłaściwie prowadzonej gospodarki nawozowej oraz braku kanalizacji, znaczna większość studni przydomowych jest w poważnym stopniu zanieczyszczona. Stan taki zagraża zdrowiu mieszkańców.

 

Wioski gminy Haczów głównie zaopatrują się w wodę ze studni kopanych w utworach czwartorzędowych. Brak jest ujęć opartych o utwory trzeciorzędu tj. o źródła wody głębokiej. Powodem jest brak tych wód we fliszu karpackim. Trafienie odwiertem w szczelinę wodonośną jest kwestią szczęścia i przypadku a wydajność tego otworu nigdy (wg materiałów archiwalnych) nie przekracza 10m3/h.

Fauna w gminie Haczów fotografia: Andrzej Prajsnar
fotografia: Andrzej Prajsnar

W lasach na terenie gminy Haczów można spotkać wiele gatunków rzadkich zwierząt takich jak: wilk, bóbr, ryś, wydra, kruk, czapla siwa, puchacz, bocian czarny, myszołów, oraz orlik krzywy. Z gatunków zwierzyny łownej występują głównie sarny, jelenie, dziki, lisy oraz zające.

Wszystkie fotografie użyte na tej stronie zostały udostępnione przez Andrzeja Prajsnara.
Więcej zdjęć w publicznej galerii autora.