Szanowni Państwo, Drodzy Mieszkańcy, Zaproszeni Goście

Obchodzony w tych dniach jubileusz 650 - lecia istnienia Haczowa jest okazją do przypomnienia historii naszej miejscowości. Dzieje Haczowa są ściśle związane z historią naszego kraju. Pierwsze wzmianki o Haczowie i polskim osadnictwie w tej części doliny Wisłoka pochodzą z XIV w. Ziemie te, nazwane wówczas „ziemią sanocką” leżały na pograniczu polsko-ruskim. Od 1340 r. aż do 1772 r. tereny te pozostawały pod panowaniem Polski.

Polityka króla Kazimierza Wielkiego zaowocowała wzmożonym osadnictwem oraz usystematyzowaniem sytuacji prawnej nowo lokowanych osad. Wytworzyła się właściwa tylko Polsce odmiana prawa niemieckiego, łącząca prawo niemieckie ze zwyczajowym – miejscowym.

W takich to właśnie okolicznościach polityczno-społecznych miał miejsce akt lokacyjny wydany w roku 1352 przez króla Kazimierza Wielkiego, nadający miejscowemu sołtysowi o imieniu Hans (Jan) osadę o nazwie Hanshoff, Hatshoff, która na przestrzeni wieków uległa zmianom na obecnie funkcjonującą: Haczów.

Dnia 7 lutego 1388 dokument lokacyjny potwierdził Władysław Jagiełło w czasie pobytu w Sandomierzu, (powołując się na Kazimierza Wielkiego, jako tego, który sołtysowi Janowi wystawił pierwszy dokument lokacyjny). W tym samym roku król utworzył w Haczowie parafię rzymsko-katolicką. Z tego okresu pochodzi czczona przez haczowian rzeźba Matki Bożej Bolesnej - pieta, którą w 1997 r. ukoronował Jan Paweł II.

Około roku 1402 sołectwo wykupił Mathias Schindeler, cechmistrz z Krosna. O królewskości tych terenów świadczy dokument z 1504 roku, w którym Aleksander Jagiellończyk zapisał Sanok i wsie królewskie, m.in.: Haczów, Besko i Wróblik Janowi z Tarnowa. Później Haczów przechodził we władanie Mikołaja Piotrowskiego, nastepnie w roku 1533 ziemie te otrzymał Marcin Wolski, skarbnik i chorąży dworu królewskiego Zygmunta I Starego, a w 1698 – Marcin Jerzy Wybranowski.

Spokojne i dostatnie życie mieszkańców Haczowa zakłócały od końca XVI w. najazdy tatarskie, szwedzkie, węgierskie, oraz pożary i zarazy, które trwały aż do końca XVII wieku, pozostawiwszy ocalałą zaledwie trzecią część ludności.

Przełom XVIII i XIX wieku przyniósł rozbiór Polski, a dla Haczowa był to okres panowania austriackiego wraz z nowymi przepisami prawno-administracyjnymi. Tuż przed wybuchem Powstania Krakowskiego działał w Haczowie emisariusz Rządu Narodowego, rozpowszechniający wśród chłopów proklamację o zniesieniu pańszczyzny. Wkrótce potem rząd austriacki ogłosił jej zniesienie w Galicji.

Około 1900 r. Haczów liczył 2.689 mieszkańców, z czego 2.150 mieszkańców było wyznania rzymskokatolickiego, 486 mieszkańców było wyznania greckokatolickiego, a 50 mieszkańców to byli żydzi. Do roku 1914 wieś była jedną z najbogatszych gmin w całej prowincji galicyjskiej.

Ostatnim właścicielem Haczowa był znany jeszcze naszym najstarszym mieszkańcom Mieczysław Urbański. Pełnił on wiele zaszczytnych funkcji publicznych: był m.in. posłem do sejmu galicyjskiego, marszałkiem powiatu brzozowskiego, Prezesem Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń. Umierając bezpotomnie w roku 1944 przekazał testamentem dobra haczowskie na cele religijne, społeczne, kulturalne i ekonomiczne – dla gminy Haczów.

Wiek XX rozpoczyna się odzyskaniem niepodległości przez Polskę. Haczów wystawił do walki o niepodległość Polski kompanię z 250 żołnierzami - ochotnikami, oficerami i z własnym uzbrojeniem.

Dwudziestolecie międzywojenne to przede wszystkim rozkwit gospodarczy, społeczny i kulturalny, przerwany brutalnie wybuchem II Wojny Światowej, która przyniosła rabunkową politykę Niemiec oraz wywózki młodzieży do pracy na zachodzie. Eksterminacji została wówczas poddana ludność polska i żydowska. Wielu haczowian poległo w walkach przeciw zaborcy lub zostało zamordowanych w obozach koncentracyjnych m.in. ks. Marcin Tomaka – ówczesny proboszcz parafii Haczów. Mieszkańcy Haczowa mimo represji i aresztowań, niezłomnie prowadzili działalność konspiracyjną i partyzancką.

Po zakończeniu wojny przyszły trudne lata odbudowy zniszczeń, jednak pracowitość i zapobiegliwość mieszkańców szybko przyniosła efekty. W styczniu 1955 r. Haczów stał się jednowioskową gromadą z własnym samorządem wiejskim. Rozpoczęto elektryfikację i gazyfikację wsi oraz meliorację, dzięki której polepszyły się warunki produkcji rolnej. W latach 60-tych przystąpiono do rozbudowy kompleksu budynków GS, wykonano oświetlenie uliczne w centrum wsi, wybudowano stadion, budynek OSP, rozbudowano szkołę podstawową, a pod koniec lat 60-tych na potrzeby usługowo-remontowe powstała filia Państwowego Ośrodka Maszynowego w Brzozowie.

Nadmienić należy, że w tym czasie Haczów był ważnym ośrodkiem hodowli bydła simentalskiego. Nowy podział administracyjny państwa wprowadzony w 1975 r. jeszcze bardziej zmobilizował lokalną społeczność do działań i inwestycji podnoszących poziom życia. W latach 70-tych powstały obiekty GOKiW, Domu Nauczyciela, rozbudowano obiekt handlowo-usługowy przylegający do budynku GRN, oraz nowy budynek szkoły podstawowej wraz z salą gimnastyczną oraz Dom Towarzystwa Przyjaciół Haczowa wraz z księgarnią biblioteką i salą pamięci.

Zmiany społeczno-polityczne zapoczątkowane w latach 80-tych przez Solidarność zostały przerwane wprowadzeniem stanu wojennego. Jednym z wielu działaczy solidarnościowych z terenu naszej miejscowości jest obecny dziś razem z nami Zygmunt Błaż - pełniący funkcję Starosty Brzozowskiego.

W czasie stanu wojennego przy kościele parafialnym odbywały się szkolenia i wykłady dla opozycji z całego regionu w ramach Duszpasterstwa Ludzi Pracy. Ożywioną działalność patriotyczną prowadził od 1960 do 1978 ks. Bronisław Jastrzębski i od 1979 ks. Kazimierz Kaczor. W wyborach do sejmu 4 czerwca 1989 r. posłem wybrany został nasz rodak Paweł Chrupek, reprezentujący Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych „Solidarność ”.

W 1990 r. odbyły się wybory samorządowe, które okazały się triumfem Komitetu Obywatelskiego Solidarność. Nowa rzeczywistość polityczna zaktywizowała lokalną społeczność do działań poprawiających jakość życia. Rozpoczęto szereg inwestycji min. telefonizację wsi, budowę kanalizacji sanitarnej wraz z oczyszczalniami ścieków, budowę i remont sieci drogowo-mostowej, łączącej w jeden organizm społeczny miejscowości wchodzące w skład gminy Haczów.

Po trudnych dla nas wszystkich wydarzeniach roku 2000, związanych z poważnym zachwianiem sytuacji finansowej gminy i zmianą zarządu i na stanowisku Wójta Gminy powoli, ale konsekwentnie w miarę możliwości finansowych kontynuowano prace inwestycyjne; dokończono budowę sieci kanalizacji sanitarnej na terenie całej gminy, rozpoczęto prace modernizacyjne w oczyszczalniach ścieków, wykonano remonty dróg gminnych, wybudowano chodniki i odcinki oświetlenia ulicznego.

Spore nakłady finansowe pochłonęły prace remontowe przy budynkach oświatowych: W szkole podstawowej i gimnazjum. Oddano do użytku nowoczesne przedszkole samorządowe, wybudowano kompleks boisk sportowych pn. „Moje boisko Orlik 2012”,wykonano termomodernizację budynku GOKiW wraz z wymianą instalacji c.o. (montażem klimatyzacji), docieplono budynki remizy OSP i Urzędu Gminy.

Niebagatelną rolę w realizacji tak kluczowych dla naszej społeczności działań inwestycyjnych w ostatnich latach odegrały środki Unii Europejskiej i budżetu państwa. Za pomoc i wsparcie serdecznie dziękuję Paniom i Panom parlamentarzystom z naszego regionu, Pani Wojewodzie, Panu Marszałkowi i radnym Województwa Podkarpackiego, Panu Staroście i Radzie Powiatu, prezesom funduszy i organizacji które wspierały nasz budżet w realizacji zadań.

Ważnym wydarzeniem na początku XXI w. dla naszej społeczności lokalnej było wpisanie XIV-wiecznego drewnianego kościoła haczowskiego na listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO. Warto wspomnieć, że ta wspaniała świątynia jest największą i najlepiej zachowaną gotycką drewnianą budowlą sakralną o konstrukcji zrębowej w Europie. Jest także jedynym milczącym świadkiem pamiętającym początki kształtowania się naszej miejscowości. Można zaryzykować stwierdzenie, że wspólnie z nami obchodzi także jubileusz 650 – lecia.

Aktualnie Haczów liczy 3.318-tu mieszkańców i jest siedzibą władz Gminy Haczów. Dzięki swojemu ukształtowaniu skupia wokół siebie okoliczne miejscowości pełniąc rolę naturalnego centrum kulturalnego, handlowego, gospodarczego i edukacyjnego.

Szanowni Państwo

Dziś z perspektywy dziejów i upływającego czasu z chlubą i dumą patrzymy na nasze osiągnięcia. Stało się to możliwe dzięki wspólnej wytężonej pracy oraz zaangażowaniu. Wasza aktywność ofiarność i kreatywność w tym działalność indywidualna, społeczna między innymi w samorządzie i organizacjach pozarządowych dały widoczne i wymierne efekty. Śmiało powtórzyć dziś można za naszym rodakiem Stanisławem Rymarem jego opinię sprzed półwiecza… „w tych warunkach przyszłość Haczowa rysuje się pomyślnie. Zespolenie wszystkich władz lokalnych i (…) społecznych gwarantuje harmonijny postęp w wykonaniu określonych celów i zamiarów”.

Kończąc ten krótki rys historyczny naszej miejscowości życzę Państwu z okazji tak szczególnego jubileuszu wszelkiej pomyślności w życiu rodzinnym i zawodowym. Liczę, że następne lata i dziesięciolecia będą także powodem do radości i dumy z osiągnięć naszej społeczności.

Dziękuję za uwagę.