Zabytkowy kościół z XIV w.

Zabytkowy kościół z XIV w.

Unikatowy w skali światowej XIV-wieczny drewniany kościół gotycki (najstarszy i największy w Europie). Kościół znajduje się na liście światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Dworek modrzewiowy XIXw.

Dworek modrzewiowy XIXw.

W parku dworskim w otoczeniu starodrzewia znajduje się również oficyna murowana z II poł. XIX w., drewniany spichlerz, murowana rządcówka, murowana owczarnia oraz zarosłe stawy.

Dawna cerkiew

Dawna cerkiew

Położona w centrum wsi dawna cerkiew grekokatolicka pw. świętych Kosmy i Damiana, wzniesiona w 1761r., od 1946r. użytkowana jako kościół rzymskokatolicki pw. Zwiastowania NMP.

Pałac Ostaszewskich

Pałac Ostaszewskich

Okazały pałac Ostaszewskich z I poł. XIX w, przebudowany sto lat później przez wynalazcę i erudytę - Adama Ostoję-Ostaszewskiego. Budowlę otacza 18-hektarowy park z zabytkowym drzewostanem.

Kościół neogotycki

Kościół neogotycki

Murowany kościół pod wezwaniem św. Stanisława Biskupa z XIXw., według projektu Jana Sasa-Zubrzyckiego. Najcenniejszym zabytkiem sztuki w kościele jest obraz z Chrystusem Boleściwym z końca XV wieku.

Zespół dworsko - parkowy

Zespół dworsko - parkowy

Zespół dworsko - parkowy, w skład którego wchodzi dwór z XVI w. odbudowany w II poł. XVIII w. w stylu barokowym. W otoczeniu starodrzewia - oficyna dworska, oranżeria i kaplica oraz brama wjazdowa.

Dzwonnica - koniec XIXw.

Dzwonnica - koniec XIXw.

została wybudowana w drugiej połowie XIX wieku, zastępując wcześniejszą – drewnianą. Pierwotnie mieściła się w obwodzie ogrodzenia placu kościelnego, pełniąc równocześnie funkcję bramy(stąd jej forma).

Zespół dworski

Zespół dworski

dwór z cegły, wzniesiony zapewne w pierwszej połowie XIX wieku, niegdyś własność Truskolaskich i Dzieduszyckich. Na północ od dworu usytuowany jest drewniany spichlerz folwarczny z I połowy XIX wieku.


Herb Nieczujów Urbańskich (pierwszych właścicieli Haczowa) na grobowcu rodzinnym  foto: Adam Józefczyk
Herb Nieczujów Urbańskich (pierwszych właścicieli Haczowa) na grobowcu rodzinnym foto: Adam Józefczyk

Dzieje Haczowa są ściśle związane z historią naszego kraju. Pierwsze wzmianki o Haczowie i polskim osadnictwie w tej części doliny Wisłoka pochodzą z XIV w. Ziemie te, zwane wówczas „ziemią sanocką” leżały na pograniczu polsko-ruskim i na przestrzeni wieków często przechodziły z rąk do rąk, a że był to obszar lesisty, mało zaludniony i położony na uboczu głównych traktów, więc nie zawsze jasnym było w czyim jest posiadaniu, jednak od 1340r. tereny pobliskie pozostawały w nieprzerwanym panowaniu Polski.

Pokojowy okres za panowania Kazimierza Wielkiego oraz planowa polityka kolonizacyjna zaowocowały wzmożonym osadnictwem, oraz usystematyzowaniem sytuacji prawnej nowo lokowanych osad. Wytworzyła się właściwa tylko Polsce odmiana prawa niemieckiego, łącząca prawo niemieckie ze zwyczajowym – miejscowym.

Dnia 7 lutego 1388 dokument lokacyjny (wydany dla Sołtysa Jana w roku 1352 przez króla Kazimierza Wielkiego) potwierdził Władysław Jagiełło w czasie pobytu w Sandomierzu. W tym samym roku król utworzył w Haczowie parafię rzymsko-katolicką. Z tego okresu pochodzi też czczona przez haczowian rzeźba Matki Bożej Bolesnej - pieta, którą w 1997 r. ukoronował Jan Paweł II.

Około roku 1402 sołectwo wykupił Mathias Schindeler, cechmistrz z Krosna. O królewskości tych terenów świadczy dokument z 1504 roku, w którym Aleksander Jagiellończyk zapisał Sanok i wsie królewskie, m.in.: Haczów, Besko i Wróblik Janowi z Tarnowa. Później Haczów przechodził we władanie Mikołaja Piotrowskiego, nastepnie w roku 1533 ziemie te otrzymał Marcin Wolski, skarbnik i chorąży dworu królewskiego Zygmunta I Starego, a w 1698 – Marcin Jerzy Wybranowski.

Ziemia była żyzna, lasy bogate w zwierzynę i jagody, a rzeki - w ryby, jednak spokojne i dostatnie życie mieszkańców Haczowa zakłócały od końca XVI w. najazdy tatarskie, szwedzkie, węgierskie, oraz pożary i zarazy, które trwały aż do końca XVII wieku, pozostawiwszy ocalałą zaledwie trzecią część ludności.

Przełom XVIII i XIX wieku przyniósł rozbiór Polski, a dla Haczowa był to okres panowania austriackiego wraz z nowymi przepisami prawno-administracyjnymi. Tuż przed wybuchem Powstania Krakowskiego działał w Haczowie emisariusz Rządu Narodowego, rozpowszechniający wśród chłopów proklamację o zniesieniu pańszczyzny. Wkrótce potem rząd austriacki ogłosił jej zniesienie w Galicji. W tym okresie powstaje też w okolicy linia kolejowa oraz rozpoczyna się eksploatacja złóż ropy naftowej.

Około 1900 r. Haczów miał 2.689 mieszkańców, z czego 2.150 było wyznania rzymskokatolickiego, 486 - wyznania greckokatolickiego i 50 Żydów. Do roku 1914 wieś była jedną z najbogatszych gmin w całej prowincji galicyjskiej.

Ostatnim właścicielem Haczowa był znany jeszcze naszym najstarszym mieszkańcom Mieczysław Urbański. Pełnił on wiele zaszczytnych funkcji publicznych: był m.in. posłem do sejmu galicyjskiego, marszałkiem powiatu brzozowskiego, Prezesem Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń. Umierając bezpotomnie w roku 1944 przekazał testamentem dobra haczowskie na cele religijne, społeczne, kulturalne i ekonomiczne – dla gminy Haczów.

Wiek XX rozpoczyna się odzyskaniem niepodległości przez Polskę. Haczów wystawił do walki o niepodległość Polski kompanię z 250 żołnierzami - ochotnikami, oficerami i z własnym uzbrojeniem.

Dwudziestolecie międzywojenne to przede wszystkim rozkwit gospodarczy, społeczny i kulturalny, przerwany brutalnie wybuchem II Wojny Światowej, która przyniosła rabunkową politykę Niemiec oraz wywózki młodzieży do pracy na zachodzie. Eksterminacji została wówczas poddana ludność polska i żydowska. Wielu haczowian poległo w walkach przeciw zaborcy lub zostało zamordowanych w obozach koncentracyjnych m.in. ks. Marcin Tomaka – proboszcz parafii. Mieszkańcy Haczowa mimo represji i aresztowań, niezłomnie prowadzili działalność konspiracyjną i partyzancką.

Po zakończeniu wojny przyszły trudne lata odbudowy zniszczeń, jednak pracowitość i zapobiegliwość mieszkańców szybko przyniosła efekty. W styczniu 1955 r. Haczów stał się jednowioskową gromadą z własnym samorządem wiejskim. Rozpoczęto elektryfikację i gazyfikację wsi oraz meliorację, dzięki której polepszyły się warunki produkcji rolnej. W latach 60-tych przystąpiono do rozbudowy kompleksu budynków GS, wykonano oświetlenie uliczne w centrum wsi, wybudowano stadion, budynek OSP, rozbudowano szkołę podstawową, a pod koniec lat 60-tych na potrzeby usługowo-remontowe powstała filia Państwowego Ośrodka Maszynowego w Brzozowie.

Nadmienić należy, że w tym czasie Haczów był ważnym ośrodkiem hodowli bydła simentalskiego. Nowy podział administracyjny państwa wprowadzony w 1975 r. jeszcze bardziej zmobilizował lokalną społeczność do działań i inwestycji podnoszących poziom życia. W latach 70-tych powstały obiekty GOKiW, Domu Nauczyciela, rozbudowano obiekt handlowo-usługowy przylegający do budynku GRN, oraz nowy budynek szkoły podstawowej wraz z salą gimnastyczną oraz Dom Towarzystwa Przyjaciół Haczowa wraz z księgarnią biblioteką i salą pamięci.

Zmiany społeczno-polityczne zapoczątkowane w latach 80-tych przez Solidarność zostały przerwane wprowadzeniem stanu wojennego. W czasie stanu wojennego przy kościele parafialnym odbywały się szkolenia i wykłady dla opozycji z całego regionu w ramach Duszpasterstwa Ludzi Pracy. Ożywioną działalność patriotyczną prowadził od 1960 do 1978 ks. Bronisław Jastrzębski i od 1979 ks. Kazimierz Kaczor. W wyborach do sejmu 4 czerwca 1989 r. posłem wybrany został nasz rodak Paweł Chrupek, reprezentujący Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych „Solidarność ”.

W 1990 r. odbyły się wybory samorządowe, które okazały się triumfem Komitetu Obywatelskiego Solidarność. Nowa rzeczywistość polityczna zaktywizowała lokalną społeczność do działań poprawiających jakość życia. Rozpoczęto szereg inwestycji min. telefonizację wsi, budowę kanalizacji sanitarnej wraz z oczyszczalniami ścieków, budowę i remont sieci drogowo-mostowej, łączącej w jeden organizm społeczny miejscowości wchodzące w skład gminy Haczów.

Po trudnych dla nas wszystkich wydarzeniach roku 2000, związanych z poważnym zachwianiem sytuacji finansowej gminy i zmianą na stanowisku Wójta powoli, ale konsekwentnie w miarę możliwości finansowych kontynuowano prace inwestycyjne; dokończono budowę sieci kanalizacji sanitarnej na terenie całej gminy, rozpoczęto prace modernizacyjne w oczyszczalniach ścieków, wykonano remonty dróg gminnych, wybudowano chodniki i odcinki oświetlenia ulicznego.

Spore nakłady finansowe pochłonęły prace remontowe przy budynkach oświatowych: szkole podstawowej i gimnazjum. Oddano do użytku nowoczesne przedszkole samorządowe, wybudowano kompleks boisk sportowych pn. „Moje boisko Orlik 2012”,wykonano termomodernizację budynku GOKiW wraz z wymianą instalacji c.o. (montażem klimatyzacji), docieplono budynki remizy OSP i Urzędu Gminy.