fotoDwór w Haczowie XIX wiek - rysunek

Po drugiej stronie Wisłoka ,w otoczeniu rozległego parku, znajdują się obecnie resztki dworu, o którym Maria Majka w 1972r napisała: Dwór w Haczowie zajmuje pozycję szczególnie ważną z uwagi na dużą wartość architektoniczna i artystyczną oraz fakt zachowania w jego bezpośrednim otoczeniu kompleksu zabudowań dworskich, tj. dawnej oficyny, tzw. kaplicy i oranżerii wraz z parkiem krajobrazowym, uwidaczniającym w części południowej ślady wcześniejszego geometrycznego rozplanowania.

Dwór haczowski wzmiankowany był w wieku XVII. Pod koniec następnego stulecia musiał być w kompletnej ruinie , gdyż syn Adama Urbańskiego (właściciela) - Ignacy przystąpił do jego odbudowy po śmierci ojca (1803 r.). Odbudowa ta dotyczyła środkowej i zachodniej części parteru, gdzie zmieniono dawny układ pomieszczeń. Wybudowano dwustronną facyjatę, a całość nakryto mansardowym dachem podbitym gontem. Część centralną zaakcentowano kolumnowym portykiem dżwigającym balkon piętra. Ściany w przebudowanej części wykonano z drewna, a w centralnej części frontowej elewacji na parterze z muru pruskiego.

Po roku 1845 Franciszek Ksawery Urbański przebudował układ funkcjonalny budynku. W trakcie przebudowy wyburzono ściankę działową w części zachodniej dworu, uzyskując w ten sposób jedno, duże pomieszczenie, w którym urządzono salon. W dawnym salonie, który mieścił się w części środkowej, od południa urządzono jadalnię, a za nią usytuowano kredens z podręczną kuchnią. W części wschodniej umieszczono kancelarię, garderobę i spiżarnię. Sypialnia i pokój gościnny znajdowały się w facyjacie.

W 1878 roku wzmocniono i częściowo wymieniono elementy więżby dachowej, zewnętrzne drewniane ściany w zachodniej części zastąpiono murowanymi. Około 1900 roku przywrócono czterokolumnowy portyk w elewacji frontowej po wyburzeniu werandy. Portyk zrekonstruowano wykorzystując porzucone w parku fragmenty dawnych podpór środkowych. Po stronie północnej wzniesiono nowy ganek wsparty na trzech filarach. Po I wojnie światowej wymieniono pokrycie gontowe na łuskę eternitową.

dwór-fotografiaDwór w Haczowie XIX wiek - fotografia
dwór 1934 rokDwór w Haczowie 1934 r.
dwór - lata osiemdziesiąteDwór w Haczowie - lata osiemdziesiąte.
oficyna dworskaOFICYNA - LAMUS w zespole dworskim
oranżeria 1946Oranżeria - 1946 rok.

Najstarszą częścią dworu jest wschodnia część parteru, która ma system sklepień odpowiadający siedemnastowiecznemu podpiwniczaniu.

W latach ostatniej wojny dwór w Haczowie był użytkowany przez Niemców. W styczniu 1944r. na mocy testamentu Mieczysława Urbańskiego przekazany został na potrzeby gminy haczowskiej. W latach PRL obiekt ten niewłaściwie użytkowany (była tu szkoła , magazyn OSP, magazyn spożywczy i materiałów budowlanych) i nie remontowany popadł w ruinę.

W roku 1964 zawalił się balkon od strony północnej, a dwa lata póżniej rozebrano jego filary. W 1988 r. została rozebrana najbardziej zagrożona i zniszczona część dworu. Rozpoczęto rekonstrukcję, w efekcie której do chwili obecnej postawiono mury parteru i wykonano strop.

W skład zespołu dworskiego wchodzi jeszcze oficyna dworska, wzniesiona w XVIII wieku. Dach mansardowy pokryto podczas remontu blachą miedzianą.

Odsunięta nieco na południe od oficyny jest murowana kaplica dworska. Wzniesiona była ok. 1820 r. jako pawilon ogrodowy. Została przebudowana i adaptowana na kaplicę staraniem Heleny z Bieleckich Urbańskiej w latach 1926-27 . Korpus budowli pokryty jest kopułą z ażurową latarnią. Kaplica w latach osiemdziesiątych poddana została pracom remontowym.

W pewnym oddaleniu od dworu , w północno - zachodniej , krajobrazowej części parku jest oranżeria z drugiej połowy XIX wieku (wybudowana przez Mieczysława Urbańskiego). Ściana południowa była w całości przeszklona. Obiekt ten o charakterze eklektycznym (romantyczna architektura ogrodowa) został zeszpecony przeróbką na kino w latach 1960 - 61.

Centrum parku zniszczono wybudowaniem w 1967 r typowego bloku, w którym mieści się Ośrodek Zdrowia oraz magazyn GS.

Był czas kiedy, haczowski zespół dworski próbowano uratować. W roku 1984 konserwatorzy z Krakowa - Kazimiera i Kazimierz Wajdowie czynili starania o nabycie dworu na cele mieszkalne i zorganizowanie pracowni konserwacji dzieł sztuki.

fotoOśrodek zdrowia w Haczowie (mieszczący się w środku parku dworskiego)
dwór zdjęcie aktualneDwór w Haczowie - stan obecny (foto: Dominik Kaszuba)
brama dworskaBrama dworska ( po lewej stronie dwór ;na wprost Ośrodek Zdrowia w Haczowie; w środku parku dworskiego)

PARK w zespole dworskim powstał ok 1755-1800 r. Na terenie parku znajduje się 550 drzew i skupisk krzewów. Przeważają gatunki liściaste: lipy, dęby, jasiony, klony, graby, brzozy, topole, kasztanowce i wiązy, ale można znaleźć tu także świerk, sosnę i modrzew.


park
park
Fotografie w większości pochodzą z prywatnej kolekcji fotografii. Autor Andrzej Józefczyk Źródło: PRACA DYPLOMOWA - Inżynierska "Opracowanie studialne do celów zagospodarowania przestrzennego wsi gminnej Haczów, powiat Brzozów , województwo podkarpackie." - Małgorzata Janocha